Sau hơn hai thập kỷ gắn bó với thời trang, Nhà thiết kế Diệu Anh lựa chọn mở rộng thực hành sáng tạo sang một lĩnh vực mới: thiết kế sản phẩm (Product Design). Hành trình ấy bắt đầu từ chất liệu gốm thủ công tại Bát Tràng Museum Atelier (BTMA).
Cuộc trò chuyện dưới đây ghi lại những dịch chuyển trong tư duy sáng tạo, trải nghiệm làm việc với gốm, cũng như vai trò của kỷ luật, sự quan sát và những lựa chọn được dẫn dắt trên hành trình làm nghề.
Sau hơn hai thập kỷ làm việc trong lĩnh vực thời trang, vì sao chị quyết định mở rộng thực hành của mình sang thiết kế sản phẩm (Product Design)?
Nếu bảo tôi đã không ngừng nỗ lực trên hành trình sáng tạo thì tôi không dám nhận. Nhưng tôi thừa nhận rằng ở giai đoạn trẻ hơn, mình từng rất quyết liệt và đam mê một cách bản năng. Trên hành trình đó, những lúc hoài nghi, va vấp hay bối rối là điều khó tránh khỏi, và chính những trải nghiệm ấy buộc mình phải chậm lại.
Sau một chặng đường dài với thời trang, có thời điểm tôi tự đặt câu hỏi về tính bền vững của những giá trị mà lĩnh vực này mang lại. Bên cạnh đó, những tranh luận xoay quanh thời trang nhanh và tiêu dùng quá độ cũng khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về công việc mình đang làm. Sáng tạo luôn thôi thúc tôi phải tiếp tục tạo ra điều gì đó, nhưng ở thời điểm này, tôi muốn hướng tới những giá trị có tính ứng dụng và ý nghĩa thiết thực hơn đối với đời sống.
Thiết kế sản phẩm là hướng đi tôi lựa chọn khi muốn suy nghĩ sâu hơn về công năng và trải nghiệm sử dụng, bên cạnh yếu tố sáng tạo.
Kinh nghiệm từ thời trang đã ảnh hưởng thế nào tới cách Diệu Anh tiếp cận lĩnh vực mới này?
Khi bước sang một lĩnh vực mới, những kinh nghiệm và quan sát về bố cục — từ các cấu trúc hình học sắc nét đến những đường nét mềm mại, cùng tư duy về “flow” (dòng chảy) trong cấu trúc trang phục — giúp tôi mang vào thiết kế sản phẩm một hơi thở khác. Điều đó khiến sản phẩm không chỉ dừng lại ở công năng mà vẫn giữ được cảm xúc và tính thẩm mỹ.
Điểm khác biệt lớn nhất là khi thiết kế một sản phẩm, tôi luôn đặt công năng lên trước. Điều đó đòi hỏi một tư duy lý tính chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, việc tìm kiếm sự cân bằng giữa công năng và tính nghệ thuật lại là một trải nghiệm rất thú vị.
Chị có thể chia sẻ về sự hợp tác với Bát Tràng Museum Atelier (BTMA) qua các bộ sưu tập Rồng Phố và An Nam?
Tôi thường nghĩ sự hợp tác này bắt đầu từ một cơ duyên. Tôi và anh Vũ Khánh Tùng (Giám đốc sáng tạo của BTMA) đã có nhiều dịp trò chuyện trước đó và nhận ra sự đồng điệu trong quan điểm thẩm mỹ và mối quan tâm đến văn hoá bản địa. Từ những trao đổi ấy, ý tưởng cùng thực hiện một dự án chung dần hình thành và trở thành điểm khởi đầu cho sự hợp tác với BTMA.
Chị mang tư duy thiết kế của mình vào gốm bằng cách nào?
Khi thiết kế sản phẩm, thói quen của tôi là tập trung vào bố cục trước, đặc biệt là những cấu trúc sắc nét. Sau đó, tôi quan sát và tiếp tục giản lược các chi tiết để tạo nên một hình thái tổng thể mang tinh thần đương đại nhưng vẫn giữ được cảm thức Á Đông.
Khi trực tiếp làm việc với chất liệu gốm, Diệu Anh đã học được điều gì từ những giới hạn của vật liệu?
Trải nghiệm với gốm mang lại cho tôi nhiều bài học mới về giới hạn của chất liệu. Nó buộc tôi phải suy nghĩ xem mình có thể đi đến đâu và làm thế nào để vượt qua những giới hạn ấy, đặc biệt là bài toán về tính cân bằng của sản phẩm.
Gốm không chỉ dừng lại ở bản vẽ thiết kế mà còn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng hiện thực hóa sau quá trình nung ở nhiệt độ cao. Việc kiểm soát nhiệt độ nung đòi hỏi kỹ thuật khắt khe và cho tôi nhiều bài học đáng giá.
Với tôi, trải nghiệm làm gốm giống như một lựa chọn được dẫn dắt. Khi trực tiếp nhào nặn đất trong thời gian gần đây, tôi đặc biệt thích cảm giác bàn tay chuyển động trên chất liệu, cảm nhận độ mát và độ đằm của đất. Những trải nghiệm ấy khiến cảm xúc của mình trở nên mềm hơn, chậm hơn và cân bằng hơn.
Từng chia sẻ quan điểm “Thông minh là gợi cảm”, đến nay Diệu Anh nhìn nhận điều đó như thế nào?
Cho đến thời điểm này tôi vẫn giữ nguyên quan điểm đó. Sự “thông minh là gợi cảm” bao gồm cả Sắc và Trí. Khi có đủ độ tỉnh táo để quan sát và trải nghiệm, một người sẽ nhận ra đâu là điểm mạnh và điểm yếu về phần “Sắc” của mình. Và khi có đủ trí tuệ, họ sẽ biết cách cân bằng những điều đó để tạo nên một bản sắc riêng, thay vì cố gắng trở thành một ai khác.
Tự nhiên, cốt cách, cách hành xử cùng những gì mình được trao tặng khi sinh ra, khi được đặt đúng chỗ, sẽ tạo nên một sức hấp dẫn rất riêng.
Trong những năm gần đây, di sản ngày càng hiện diện rõ nét trong nhiều lĩnh vực sáng tạo. Chị quan sát sự chuyển động này ra sao?
Đây là một tín hiệu rất đáng mừng. Thật lòng mà nói, đó là điều tôi đã chờ đợi từ lâu và cũng có đôi chút tiếc nuối cho thế hệ của mình, khi trước đây sự tiếp cận với di sản còn khá hạn chế. Hiện nay, di sản đã trở thành một điểm sáng xuất hiện trong nhiều lĩnh vực sáng tạo, từ âm nhạc, điện ảnh đến du lịch. Điều này hoàn toàn tích cực. Theo tôi, việc thấu hiểu di sản nơi mình sinh ra chính là nền tảng để tạo nên những điều mới mẻ có chiều sâu, có bản sắc và tạo nên sự khác biệt.
Còn việc làn sóng này có làm thay đổi cách tiếp cận của tôi hay không, thì câu trả lời là không. Trong sáng tạo vốn không có ranh giới về thế hệ.
Những chuyến đi và việc quan sát đời sống tác động thế nào tới công việc sáng tạo của Diệu Anh hiện nay?
Càng đi nhiều, tôi càng thấy thế giới rộng lớn và bản thân mình nhỏ bé. Điều quan trọng là mình có chấp nhận cảm giác nhỏ bé ấy hay không. Có lẽ cũng vì tuổi tác và trải nghiệm, những chuyến đi khiến cái tôi luôn muốn khẳng định mình trong tôi dịu lại. Ở thời điểm hiện tại, tôi thích làm một người quan sát cuộc sống hơn.
Sáng tạo với tôi bây giờ không còn là nhu cầu khẳng định bản thân, mà đơn giản là một cách để sống và tiếp tục đối thoại với thế giới xung quanh.
Thông qua các đồ án tốt nghiệp và những cuộc gặp gỡ với các nhà thiết kế trẻ, điều gì khiến chị chú ý nhất ở thế hệ hiện nay?
Tôi không tham gia giảng dạy chuyên nghiệp mà thường nhận lời làm giám khảo cho các đồ án tốt nghiệp ngành thời trang, đơn giản vì tôi thích nguồn năng lượng mới của các bạn trẻ.
Thế hệ bây giờ khác thế hệ của tôi rất nhiều. Các bạn tự do thể hiện đam mê và khát vọng một cách bản năng hơn. Tôi nhìn thấy hình ảnh của chính mình trong những năm đầu làm nghề ở đó. Các bạn trẻ ngày nay dám sống hơn, và tôi nghĩ đó là một điều rất đáng quý.
Sau nhiều năm làm nghề và trải qua những dịch chuyển khác nhau, điều gì giúp Diệu Anh duy trì niềm đam mê và sự bền bỉ trên hành trình của mình?
Sau một hành trình dài, tôi nhận ra rằng ước mơ rất quan trọng, nhưng để đi được xa thì kỷ luật bản thân còn quan trọng hơn nhiều. Động lực thôi chưa đủ. Chúng ta cần biến ước mơ thành đam mê, bởi nếu chỉ dừng lại ở một ước mơ, nó vẫn chỉ là một suy nghĩ. Để đam mê thực sự trở thành con đường mình lựa chọn, cần rất nhiều kỷ luật và sự bền bỉ.
Sẽ có những giai đoạn mình phải chấp nhận đánh đổi, hoặc có những việc mình làm chưa thật tốt. Nhưng đến cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là việc bạn dám sống một cuộc đời mà mình thực sự mong muốn.
Cảm ơn những chia sẻ của Diệu Anh.
