Đằng sau những sắp đặt kỳ công tại các sự kiện hay triển lãm, Vỹ Nguyễn vẫn dành một góc riêng cho hoa lá trong vườn nhà. Đó là nơi anh tìm thấy niềm vui thuần khiết từ những điều bình dị nhất.
Cuộc trò chuyện cùng Vỹ Nguyễn bắt đầu từ chính sự đối lập đó. Giữa không gian của Bát Tràng Museum, anh tạm gác lại những kỹ thuật phức tạp để đối thoại cùng gốm thủ công và cỏ cây trong Khu vườn ký ức của bảo tàng.
Những chia sẻ của Vỹ cho thấy cách một florist chuyên nghiệp nuôi dưỡng cảm hứng từ những chất liệu sẵn có, và cách những loài hoa quen thuộc trong vườn nhà vẫn có thể tạo nên một ngôn ngữ thẩm mỹ đầy chiều sâu.
Trong nghệ thuật, mỗi người thường theo đuổi một triết lý để định danh cá nhân. Với một florist thường làm việc trong những không gian khắt khe, triết lý cắm hoa của anh thực chất được định hình từ đâu?
Đơn giản là tôi muốn đón lấy những điều vốn có từ tự nhiên. Tôi quan sát cách cây cỏ sinh trưởng rồi vận dụng cảm giác đó vào việc làm hoa, bởi tạo hóa đã khiến cây lá mọc lên một cách rất duyên dáng. Những cành cây lâu năm tự thân đã mang một vẻ đẹp riêng, dáng cành của chúng đẹp sẵn theo cách mà mình khó có thể sắp đặt để tạo ra được. Khi cắm hoa, tôi thường tập trung hoàn toàn vào việc đặt những vẻ đẹp tự nhiên ấy vào sự hài hòa với bình hoa và không gian xung quanh nên đầu óc cũng trở nên thư giãn và tĩnh hơn.
Nếu được tự tay chăm sóc một khu vườn của riêng mình, anh sẽ ưu tiên những loài hoa nào?
Tôi thường chọn những loài hoa màu trắng dân dã như bạch thiên hương, hoa súng; khi đặt ở vị trí nào cũng đều cảm thấy sự tinh khôi của chúng nằm gọn trong không gian sống.
Làm việc với cái đẹp thường dễ rơi vào cảm giác bão hòa. Đã bao giờ anh thấy “chán hoa” hay cạn cảm hứng, và anh làm cách nào để tự nuôi dưỡng lại mình?
Với tôi, cắm hoa là cách để thể hiện cảm xúc, tìm về sự tĩnh tại và chữa lành. Vậy nên tôi không nghĩ mình có thể chán hoa được. Ngược lại, tôi càng ngày càng thấy thương hoa hơn. Người ta vẫn nói “làm hoa cho người ta hái”, còn tôi chỉ mong những đóa hoa luôn được nâng niu trong suốt vòng đời ngắn ngủi nhưng ý nghĩa của chúng. Dẫu vui hay buồn, người nghệ sĩ vẫn luôn tìm thấy những sắc thái riêng để gửi gắm vào tác phẩm.
Bên cạnh hoa lá, anh còn thử sức với nhiếp ảnh, bài trí không gian và sưu tầm nghệ thuật. Những sở thích này bổ trợ thế nào cho tư duy của một florist?
Việc quan sát không gian giúp tôi biết cách điều tiết nhịp điệu để hoa nên nằm ở đâu và vị trí nào phù hợp nhất với chiếc bình và bối cảnh xung quanh. Còn nhiếp ảnh giúp tôi có thể nhìn ra những góc cạnh đẹp nhất để bắt trọn khoảnh khắc của hoa. Tất cả bổ trợ cho nhau, những trải nghiệm đó giúp tôi làm việc hiệu quả hơn, nhạy bén hơn khi quan sát và thực hành.
Có mặt tại “Khu vườn ký ức” của Bát Tràng Museum, cảm xúc của anh thế nào trước sự kết nối giữa cỏ cây nơi đây và di sản gốm truyền thống?
Tới đây, tôi thực sự động lòng với nhiều cây cối trong khu vườn do chính tay Cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng xây dựng nên từ hơn 20 năm trước. Tôi đã đứng xuýt xoa từng chút một, từ những cây tùng lâu năm, cây bonsai cho đến những cây hoa huệ, hoa bạch thiên hương trồng xen kẽ trên bậc thềm lát mosaic từ những mảnh gốm vỡ, hay hoa súng trắng nở rộ với những cụm lá xanh mơn mởn. Cuộc đối thoại giữa hoa trong vườn nhà và bình gốm Bát Tràng Museum Atelier được mở ra từ chính sự rung động này.
Người ta nói hoa và gốm là một cặp bài trùng. Với anh, gốm đóng vai trò gì trong sự sáng tạo của mình, và anh thường bị thu hút bởi những dáng bình như thế nào?
Hoa và gốm vốn đã có sự gắn kết rất tự nhiên với nhau. Gốm là điểm tựa vững vàng và tinh tế để hoa tỏa hương, khoe sắc. Khi hoa rời đi, gốm vẫn ở lại như một kỷ vật lặng lẽ chứng kiến những đổi thay xung quanh. Với tôi, gốm là sản vật từ đất mẹ, mang theo linh hồn của văn hóa bản địa qua nét mềm mại nhưng vững chãi. Vì yêu những gì thuộc về tự nhiên nên đối với tôi, mỗi dáng bình là một câu chuyện và hơi thở riêng, và chúng đều mang đến cho tôi cảm hứng sáng tạo.
Những dáng bình của BTMA thường có cấu trúc khá lạ, ví dụ như bình hay tháp Tulip nhiều vòi. Khi đứng trước một “đề bài” khó như vậy, anh tư duy thế nào để hoa và bình có thể “đối thoại” được với nhau?
Bạn có nghe câu thơ này chưa?
“Bâng khuâng đứng giữa hai dòng nước, / Chọn một dòng hay để nước trôi”.
Một chiếc bình độc lạ luôn mang đến nhiều cảm xúc thú vị, nhưng với bình Tulip nhiều vòi, có lẽ ai cũng sẽ lúng túng đôi chút, như đang đứng giữa hai dòng nước vậy. Có lẽ tôi cũng chọn để nước trôi thôi (cười). Thực ra, những dáng bình như thế không phải giới hạn mà là một gợi ý sáng tạo. Tôi thường “đọc” cấu trúc của bình bằng những hướng chuyển động khác nhau, rồi chọn loại hoa có đường nét đủ linh hoạt để đi theo dòng chảy đó. Thay vì cắm đầy, tôi thích tiết chế và tạo khoảng thở để từng chi tiết được nổi bật. Tôi thường ưu tiên những loài hoa trong vườn nhà có thể “vươn”, “nghiêng” hay “thả” theo hướng của từng vòi, để tạo nên cảm giác chuyển động liên tục giữa hoa và bình.
Nhiều người thường e ngại những dáng bình cầu kỳ vì khó bài trí. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh có lời khuyên gì để đảm bảo sự hài hòa giữa một chiếc bình đẹp và những cành hoa trong vườn?
Theo tôi, chỉ cần một loại hoa hoặc một loại cành thôi cũng đủ để tổng thể trở nên cân đối và nhịp nhàng. Với những chiếc bình có họa tiết hay kết cấu phức tạp, phần hoa càng nên có sự tiết chế nhất định, bởi không phải lúc nào nhiều cũng là đẹp. Người ta vẫn nói “less is more”, đôi khi càng đơn giản lại càng đẹp hơn. Vì bản thân chiếc bình đã là một tác phẩm đẹp, nên chỉ cần một nhành hoa bưởi hay một cành cau thôi cũng đủ tạo nên sự duyên dáng. Càng tham chi tiết, tổng thể càng dễ rối mắt và mất đi điểm tập trung của cả hoa lẫn bình.
Nghệ thuật luôn vận động theo những vòng lặp và sự kế thừa. Anh nhìn nhận thế nào về sự thay đổi của lĩnh vực hoa nghệ thuật trong bối cảnh hiện nay?
Trong tự nhiên, hoa vốn đã đẹp mà không cần tô vẽ. Nhưng với nghệ thuật, tôi tin rằng những kết hợp tinh tế có thể thổi thêm cảm xúc và tạo nên một đời sống khác cho tác phẩm. Tôi cũng cho mình thử sức với nhiều chất liệu khác nhau, có khi chỉ là lá cây, bó rơm hay những ngọn cỏ rất bình dị. Ngoài hoa, tôi còn tìm thấy cảm hứng từ hội họa, âm nhạc, nhiếp ảnh và gốm. Với tôi, nghệ thuật sắp đặt trở nên thú vị nhất khi có sự hòa hợp giữa chất liệu, màu sắc, không gian và cảm xúc của người nghệ sĩ. Giữa một xã hội ngày càng đề cao kỹ thuật số, tôi nghĩ nghệ thuật cắm hoa hay những thực hành thủ công nói chung sẽ càng trở nên cần thiết hơn, bởi cảm xúc thật và sự gắn kết giữa con người với nhau vẫn luôn là điều không thể thay thế. Đó cũng là nơi con người được chạm, được cảm và tìm thấy sự đồng điệu.
Những lần bước ra khỏi vùng an toàn để thử sức với chất liệu mới hay môi trường khác lạ mang lại cho anh bài học gì đáng nhớ?
Mỗi hành trình mới đều đi kèm rất nhiều áp lực, từ việc thích nghi với con người, vùng đất mới đến tìm kiếm chất liệu phù hợp. Nhưng chính những trải nghiệm đó khiến tôi học cách linh hoạt hơn và tin vào cảm xúc của mình nhiều hơn. Tôi nghĩ rằng càng bước ra khỏi vùng an toàn, mình càng hiểu rõ những chỗ dựa tinh thần và những cảm xúc chân thành mới là điểm tựa để tiếp tục sống và sáng tạo.
Dõi theo câu chuyện của Vỹ Nguyễn, có thể thấy sự kiên định trong thực hành nghệ thuật của anh đến từ những điều rất giản dị. Đó là cách anh trân trọng vòng đời của từng bông hoa, hay lựa chọn “để nước trôi” thay vì cố kiểm soát mọi hình khối.
Anh không tìm kiếm những tuyên ngôn lớn lao, mà giữ cho mình một khoảng lặng riêng, nơi cảm xúc của người nghệ sĩ được chạm vào đất, vào gốm và những nhành hoa mộc mạc nhất. Với Vỹ Nguyễn, những lần bước ra khỏi vùng an toàn không chỉ là thử sức với chất liệu hay không gian mới, mà còn là cách để hiểu thêm về chính mình, tìm sự đồng điệu với thiên nhiên, rồi lại trở về nuôi dưỡng tâm hồn từ những điều sẵn có trong vườn nhà.
