The First Bát Tràng Museum of Ceramic art by
national artist vũ thắng
Menu
The First Bát Tràng Museum of Ceramic art by
national artist vũ thắng
Menu

“Sáng tạo của bác Thắng mang chúng tôi đến hết ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác”

M — N Associates

Nguyễn Bảo Anh Duy và Mai Ngọc Quế Lan đồng sáng lập Studio M — N Associates vào năm 2013 vì có chung đam mê trong lĩnh vực branding. Thế giới sáng tạo của Duy và Lan không nằm trong một chiếc hộp của những khuôn khổ, miễn là kể được câu chuyện truyền cảm hứng cho những thương hiệu họ có cơ hội làm việc cùng.

Từ thương hiệu café Guta, nước ép Jus cho đến thương hiệu cửa hàng thời trang cao cấp Labels… những dự án của họ đều để lại dấu ấn đậm nét, thậm chí mang lại hàng loạt giải thưởng thiết kế thương hiệu quốc tế. Bí quyết của họ? “Tất cả những hình ảnh thiết kế chúng tôi đưa vào thương hiệu đều có ý nghĩa và gắn bó chặt chẽ với nhau hết. Tất cả cùng cộng hưởng với nhau để tạo ra một bức tranh thương hiệu tổng thể.” Tinh thần này cùng Duy và Lan bước vào một “thử thách” đầy mới mẻ, một dự án thực hiện cùng một bảo tàng gốm ở Bát Tràng lấy cảm hứng và nhằm tôn vinh những tác phẩm gốm của cố nghệ nhân ưu tú Vũ Đức Thắng.

Trước khi được mời tham gia dự án, thế giới gốm và những sáng tạo của nghệ sĩ làm gốm vẫn còn là ẩn số với Duy và Lan. Nhưng quá trình tìm hiểu đó hóa ra lại mang đến nhiều cảm hứng sáng tạo và những kiến thức mới mẻ hơn họ kì vọng rất nhiều.

M — Lan và Duy — N
Đồng sáng lập Studio M — N Associates

Thường thì quá trình sáng tạo của hai bạn có điểm đặc biệt gì?

Chúng tôi nghĩ quá trình sáng tạo là sự phản ánh từ vốn sống của mình. Thời gian đầu khi mới mở studio, tôi kiếm được bao nhiêu là dùng hết cho việc đi du lịch, đọc rất nhiều sách để có nhiều kinh nghiệm sống hơn và phải luôn liên tục cập nhật kiến thức mới, công nghệ mới cũng như những chất liệu đời thực như vậy.

Tiếp cận những dự án văn hóa sẽ khác như thế nào so với các dự án khác hai bạn từng làm?

Khi bắt đầu dự án nào đó, chúng tôi sẽ bắt đầu đi tìm hiểu về mọi thứ xung quanh dự án. Những lĩnh vực hay dự án chúng tôi từng thực hiện đều khá đa dạng, vì vậy chúng tôi luôn phải nghiên cứu, phải học liên tục. Trước khi tham gia vào dự án này, kiến thức và ý niệm của chúng tôi về gốm Việt Nam khá là mơ hồ. Nhưng khi bắt đầu, trước mắt tôi là cả một chân trời mới, càng nghiên cứu sâu và làm việc, chúng tôi càng khám phá ra nhiều điều thú vị đằng sau văn hóa gốm sứ Bát Tràng nói chung và sức sáng tạo của bác Thắng nói riêng.
Một điều nữa khi làm các dự án liên quan đến văn hóa đó là mình phải cẩn thận với những cái mà mình đưa vào, phải chắt lọc và thể hiện sự tiếp cận với nhiều góc nhìn khác nhau. Bên cạnh nữa là những dữ liệu, chất liệu cho dự án này không được lưu lại nhiều. Chúng tôi buộc phải tìm kiếm thông tin ở mọi nơi có thể, từ câu chuyện của người thân, hỏi tới từng anh thợ và quan sát chi tiết tác phẩm để cảm thụ được quá trình hình thành của bảo tàng và chủ nhân của nó là người thế nào… để có thể làm một bộ nhận diện hợp lý và không lu mờ các tác phẩm cũng như bảo tàng.

Khi có dịp ghé thăm Bát Tràng, tôi nghĩ thật kì lạ vì ở Hà Nội lại có những ngôi làng truyền thống như vậy. Còn ấn tượng đầu tiên của hai bạn khi đến Bát Tràng cho những chuyến đi thực tế như vậy là gì?

Từ năm 2018 khi bắt đầu dự án, chúng tôi đã thực hiện rất nhiều chuyến đi đến Bát Tràng, thậm chí một năm 2-3 lần. Duy mới tới làng Bát Tràng không đến mức sốc nhưng ngạc nhiên thì có, do sinh ra và lớn lên ở thành phố, nên khi đi tới làng Bát Tràng thứ gì cũng mới mẻ và thú vị.

Tôi nghe nói hai bạn đã dành rất nhiều thời gian ở bảo tàng vật lý tại Bát Tràng để có thể có ý tưởng cho dự án này? Tôi không tưởng tượng được một bảo tàng gốm tư nhân nhìn sẽ thế nào?

Nó giống như là bước vào phòng khách của một người sưu tầm gốm. Khắp nhà để toàn vại, toàn chum to và nhiều đến độ bạn không có chỗ ngồi. Giống như là mình đang bước vào nhà kho của một nghệ sĩ gốm thực thụ mà mọi tác phẩm được trưng bày khắp nơi, ở mọi chỗ mà bạn có thể nhìn thấy, và bạn buộc cứ phải nhìn xuống nền nhà vì sợ bỏ mất cái gì. Ở nước ngoài các bảo tàng sẽ được trưng bày đẹp đẽ có thông tin các thứ, còn dạng bảo tàng này ở Việt Nam thì nó chỉ đẹp một cách thuần túy thôi, nó đẹp rồi nên đặt vào góc nào cũng đẹp. Ở nó có sự cộng hưởng tất cả những gì tinh túy, chi tiết và công phu nhất. Thì đó chính là tính vật lý của bảo tàng. Nói chung, bạn hãy cứ tưởng tượng một bộ sưu tập cá nhân tập hợp tất cả những tác phẩm để đời, có những cái ngẫu hứng làm chơi mà lại thành ra độc bản có ý nghĩa.

Bản thân việc tìm hiểu về câu chuyện của một nghệ nhân đã mất vừa có những chi tiết thú vị, vừa nghe cũng rất thử thách thì phải?

Chúng tôi nghĩ ước gì được gặp bác lúc bác còn sống, vì khi làm dự án này, chúng tôi chỉ nghe kể lại đã thấy rất thích. Dù trước đó chúng tôi có nói với nhau để xem câu chuyện như nào để không đặt cảm xúc cá nhân quá nhiều vào dự án, do thiếu quá nhiều thông tin. Sau đó, chúng tôi cố giữ lại tinh thần của bác để xây dựng thương hiệu. Ngày xưa bác cũng có logo cũ, chúng tôi làm một bộ font chữ để trở thành logo mới dựa trên tinh thần của cái logo đó. Lúc đầu cũng hơi lo nhưng làm dần thì thấy càng hứng thú hơn.

Làm sao để thể hiện được “tinh thần” ấy trên một bảo tàng virtual?

Đầu tiên là ở cái tên: Hồn Đất Việt, vì chúng tôi sẽ mang cái hồn đất Việt đó đi vào bên trong dự án, vào trong từng chữ cái của bộ font riêng “MN Vũ Thắng”. Trong từng ngóc ngách của con chữ, sẽ có hình ảnh các bình gốm được nằm rải rác, giống như bảo tàng bây giờ vậy. Cũng vì bác hay kí tên ở dưới mỗi sản phẩm của mình, thành ra mỗi sản phẩm vừa có tính dân gian, truyền bá lại vừa có cái tính riêng của người nghệ sĩ, nên việc dùng cả bộ phông chữ trở thành cách thể hiện riêng của bảo tàng lại rất hợp lý, ý nhị và không làm lu mờ các tác phẩm, thay vì một hệ thống nhận diện rườm rà. Cùng với nhau, toàn bộ hệ thống trở thành sân khấu cho các tác phẩm được trưng bày một cách mạch lạc hơn, với thông tin trực quan hơn, để người xem có nhiều “khoảng trống” cùng trải nghiệm các tác phẩm và bảo tàng.

Rất thú vị! Thường thì mọi người gọi những người làm gốm là nghệ nhân, nhưng hai bạn lại gọi bác là nghệ sĩ?

Vì bác ấy đúng là một nghệ sĩ thực thụ, có hơi hướng đương đại và đầy sáng tạo. Màu gốm của bác rất khác, nó có sự chuyển màu tinh tế sau quá trình nung, nên ở các góc khác nhau sẽ cho cảm quan khác nhau hoàn toàn. Vì thế, dù những chiếc bình đã được làm từ lâu rồi nhưng mà chất men vẫn hiện đại, nếu đặt chiếc bình đó vào ngôi nhà hiện đại thì vẫn có sự giao thoa tinh tế. Tôi nghĩ nghệ nhân là những người bậc thầy ở một lĩnh vực, kĩ năng nào đó. Họ làm nó đến mức độ đỉnh cao. Còn công việc của bác thì mang nhiều chất thơ thổi hồn cho tác phẩm hơn.
Chất nghệ sĩ, sáng tạo của bác chứa đựng trong từng tác phẩm, đến độ bạn chỉ cần cảm thụ tác phẩm là sẽ thấy chứ không cần phải đọc đến tài liệu. Tất cả những gì bác làm đều có tính ngẫu hứng, đều có cái vẻ như bác thích nên bác làm nó thôi. Bạn chỉ cần ôm một cái bình mà quan sát men bác dùng, những hình chạm nổi đều có thể khiến bạn bật lên trầm trồ. Bác có hai cái bình 1000 năm Thăng Long, tôi lúc đầu cứ nghĩ hai cái bình đó phải chạm hình nổi tương tự nhau, hoặc ít nhất đối xứng nhau, giống nhau ở một chi tiết nào đó, hoặc nối từ bình này qua bình kia. Nhưng không, hai cái bình này khác nhau hoàn toàn, được đặt một cách có chủ đích. Hoặc ví dụ như một bộ tác phẩm có 12 cái thống, nhưng lại có cái thống thiệt to, cái thống bé hơn, ở giữa có những cái thống lúp nhúp và không bằng nhau, hình vẽ trên đó là trải dài cả nước Việt Nam, nhưng những nét vẽ trên đó lại rất khác nhau, không có cái nào giống cái nào, đòi hỏi mình phải quan sát kĩ từ tác phẩm một.
Bác cũng thổi hồn cho tác phẩm ngay trong lúc đang làm nó, ví dụ với tác phẩm đắp nổi hình chùa một cột, và tôi không nghĩ không có ai có thể đắp hình nổi đẹp được như thế nữa. Nói chung mỗi tác phẩm không thể xếp thành bộ được, đều là tác phẩm độc bản.

Từ những chất liệu thu thập trong quá trình thực hiện dự án, tôi có cảm giác phong cách của người nghệ sĩ có ảnh hưởng rất lớn đến anh chị?

Theo chúng tôi nghiên cứu, bác là người có cách làm gốm rất mới so với các nghệ nhân khác ở Bát Tràng. Cái chất gốm không phải là chất cũ từ các đời trước, mà là thứ được thừa hưởng và cộng hưởng với những phương pháp mới. Bác không phải là nghệ nhân xuất thân làm gốm ở Bát Tràng mà lại Tốt nghiệp Khoa Đồ họa – Trường Cao đẳng Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội năm 1980 trước khi theo đuổi sáng tạo với gốm trong suốt 40 năm. Thậm chí chúng tôi hay nói đùa bác có khi chính là nhà thiết kế đồ họa đời đầu mà chúng tôi nên học hỏi. Và đó phải là một nghệ sĩ có một tâm hồn linh động và phức tạp, để có thể biến cái bình có hồn như một con người, có những điểm xuyến riêng. Chúng tôi hay gọi là bác “quậy”, và bác đúng là quậy thiệt. Nhìn vào studio nơi nghệ sĩ làm việc trước kia, đồ mà “quậy” thành công cũng có, đồ mà “quậy” để ngổn ngang cũng có. Tôi nghĩ khi bác còn sống cũng không muốn bảo tàng của mình nhìn cũ kĩ hay mô phạm, vì vậy trong quá trình thực hiện dự án chúng tôi luôn hướng đến sự mới mẻ, giao thoa.

Thành phố Hồ Chí Minh
Tháng 12/2021
Bài viết: Vân Anh
Ảnh: Lê Lai & Tư liệu

M — N Associates là công ty thiết kế sáng tạo chuyên về xây dựng thương hiệu, có trụ sở ở Sài Gòn, đứng sau hàng loạt thiết kế thương hiệu để lại dấu ấn và hợp tác với nhiều thương hiệu như Guta, Gaieté, Leman, JUS, Magata, Labels… M — N Associates đã đạt được hàng loạt giải thưởng thiết kế và ngày càng khẳng định chỗ đứng của mình trong cộng đồng sáng tạo nói chung và ở lĩnh vực branding Việt Nam nói riêng.

Giải thưởng

2022
Graphis Annual 2022, Gold Award in Branding

2021
Dieline Awards, First Place in Beverage Brand Identity Systems

2020
International Design Awards, Silver Award in Rebranding
ADC Awards, Bronze Cube in Typefaces
The One Show, Merit in Branding
Graphis Annual 2021, Silver Award in Typography
Graphis Annual 2021, Silver Award in Branding

2019
International Design Awards, Gold Award in Printing
International Design Awards, Silver Award in Branding
German Design Awards, Excellent Winner in Packaging
German Design Awards, Excellent Winner in Brand Identity
The One Show, Shortlisted in Logo

2018
A’ Design Awards & Competitions, Platinum Award in Branding
A’ Design Awards & Competitions, Gold Award in Packaging
Graphis Branding 7, 1 Gold Award and 2 Silver Awards

If you want to keep track on what’s happening here from time to time.

Xin hãy giữ liên lạc để nhận những thông tin mới nhất từ Bát Tràng Museum.